O projekcie > Wiadomości > Zaufanie społeczne a...

Zaufanie społeczne a proces partycypacji

2012-05-31
W procesie rozwoju lokalnego opartego na partycypacji niezwykle istotną rolę odgrywa zaufanie społeczne. To ważny czynnik sprzyjający rozwiązywaniu problemów występujących w życiu społecznym, politycznym i gospodarczym. Staje się on tym bardziej istotny, że podstawą rozwijania aktywnej społeczności jest podmiotowość, która potrzebuje stabilności i transparentności, natomiast konsekwentna realizacja podjętych działań wymaga eliminowania wszelkich niepewności.

Zaufanie ma zatem ogromne znaczenie, służy bowiem wzmacnianiu stabilności lokalnego systemu społecznego. Wysoki poziom zaufania społecznego współcześnie odgrywa niezmiernie ważną rolę w systemie demokratycznym, gdzie wspólnota polityczna musi delegować swą władzę na przedstawicieli. Zaufanie do osób, które mają reprezentować społeczeństwo stanowi istotny czynnik podejmowania decyzji związanych z realizacją władzy publicznej.

Ważne jest także zaufanie między aktywnymi uczestnikami wspólnoty lokalnej, postrzeganymi jako aktorzy społeczni. Ich rola jest szczególnie istotna w procesie rozwoju społecznego, a także w kształtowaniu kierunków działań zmierzających do aktywizacji społeczno-gospodarczej gminy (…).

Kształtowanie się zaufania społecznego

Rozwój współczesnych form społecznych sprawia, że zaufanie staje się coraz bardziej niezbędnym elementem życia społecznego, zwłaszcza na poziomie lokalnym. Pozwala na budowanie zrębów solidarnego działania, ułatwia poszukiwanie a następnie wykorzystanie coraz większej liczby sposobów i kanałów na rzecz współpracy w wielu dziedzinach. Istotne jest stwarzanie warunków sprzyjających poznaniu się ludzi i instytucji, okazywaniu sobie szacunku, poszerzaniu wiedzy o sobie, co daje podstawę do wzajemnego zrozumienia. Wszystko to służy ułatwianiu współpracy w obszarze jednostki terytorialnej i zapobieganiu ewentualnym konfliktom interesu, jakie mogą powstawać w procesie rozwoju.

Należy podkreślić, że myślenie o konflikcie interesów jest elementem myślenia o etyce działań społecznych w ogóle. Ważne jest zatem, jak budować zaufanie do działań społecznych oraz do poszukiwania jak najlepszych rozwiązań w tym zakresie. Sfera publiczna opiera swoje działania przede wszystkim na wartościach, a ich rzeczywista skuteczność zależy od poparcia społecznego (…).

Zaufanie społeczne w praktyce

W praktyce realizacji polityk publicznych istotne jest zaufanie między podmiotami władzy publicznej, między urzędnikami, a także między szeroko pojętą władzą publiczną a reprezentantami społeczności lokalnej. Pozwala ono na podejmowanie i realizację wspólnych inicjatyw oraz skuteczne rozwiązywanie problemów. Z doświadczenia samorządowego wynika, że szczególne znaczenie ma szeroko pojęte zaufanie w procesie programowania rozwoju, zwłaszcza w odniesieniu do wyznaczania celów strategicznych (…).

W procesie planowania systematycznie spotykamy się z odniesieniami do uwarunkowań wynikających z założeń polityki przestrzennej miast i gmin, muszą też być brane pod uwagę wymagania związane z kompleksowym podejściem do projektowanych i realizowanych zadań. Istotne jest w tym przypadku uzgodnienie kierunku działań, uwzględniające wszystkie przedstawione propozycje i zakładające, że są one zasadne i mogą wpłynąć pozytywnie na kształtowanie obecnej i przyszłej sytuacji jednostki terytorialnej.

Programowanie działań obejmuje dziś bardzo szeroki zakres zagadnień, niezwykle istotnych z punkt widzenia lokalnej społeczności. Dlatego sprawny przebieg tego procesu oraz jego pozytywne wyniki stają się ważnym czynnikiem rozwoju, budują też platformę bieżącej i przyszłej współpracy. Jest to jednak proces w dużej mierze uwarunkowany wzajemnymi relacjami społecznymi podmiotów uczestniczących w życiu jednostki terytorialnej. Dochodzimy w tym miejscu do zagadnienia zaufania publicznego wpisującego się w obszar relacji społecznych, umożliwiających skuteczne działanie na rzecz wspólnoty samorządowej. Dla tego typu zaufania ważna jest obietnica, która jest wiążąca dla obywatela, członka społeczności, dlatego w praktyce życia społecznego odgrywa ona ogromna rolę w kształtowaniu się poziomu zaufania publicznego, a co za tym idzie kondycji demokracji lokalnej (…).

Dotychczasowe doświadczenia wykazują także, że system wzajemnych uzgodnień i konsultacji opartych na zaufaniu jest właściwą metodą pozwalającą na wypracowanie drogi do realizacji celów i założeń rozwojowych. Zidentyfikowane w toku dyskusji problemy wraz z analizą potrzeb oraz szczegółową oceną sytuacji społeczno-ekonomicznej i środowiskowo-przestrzennej poszczególnych gmin stanowią podstawę do dyskusji, która wskazuje kierunki i zakres przedsięwzięć rozwojowych o zintegrowanym charakterze. Najlepiej jeśli mają one wielokierunkowe oddziaływanie i charakteryzują się trwałością, dzięki czemu wpływają na poprawę sytuacji społeczno-gospodarczej miasta lub gminy (…).

Zaufanie społeczne w zarządzaniu rozwojem lokalnym

Zaufanie społeczne jest jednym z warunków funkcjonowania samorządności oraz zapewnienia udziału społeczności lokalnych w procesie zarządzania gminą. Wpływa to także na rozwój form aktywności charakterystycznych dla społeczeństwa obywatelskiego. Kształtują się w ten sposób mechanizmy współpracy na poziomie lokalnym, gwarantujące realizację zadań na rzecz szeroko pojętych przemian społecznych. Daje to także podstawy do inicjowania różnych form dialogu społecznego i budowania społeczeństwa obywatelskiego (…).

Proces budowania zaufania społecznego wymaga wysiłku ze strony wszystkich uczestników życia publicznego. Niezbędne jest stworzenie wyraźnych i społecznie akceptowanych ram prawnych dla działalności społeczno-politycznej, wyeliminowanie zjawisk korupcyjnych na styku polityki z innymi dziedzinami życia, a także zmian w obszarze kultury politycznej.

Budowanie i utrwalanie zaufania w sferze aktywności publicznej może przynieść wymierne korzyści dla jednostki terytorialnej. Można tutaj mówić o:
- budowaniu i utrwalaniu pozytywnego wizerunku jednostki terytorialnej,
- tworzeniu optymalnych warunków dla funkcjonowania w społeczności lokalnej,
- uwiarygodnieniu misji w zakresie realizacji zadań publicznych,
- wzroście efektywności podejmowanych działań,
- podniesieniu poziomu konkurencyjności społeczno-gospodarczej,
- wzroście satysfakcji i zadowolenia partnerów społeczno-gospodarczych,
- wzroście poczucia identyfikacji terytorialnej oraz zaangażowania w sprawy jednostki terytorialnej.

Zaufanie jest współcześnie jedną z podstaw rządzenia poprzez partnerstwo, co łączy się ściśle z nawiązywaniem współpracy o charakterze dobrowolnym między lokalnymi podmiotami i ma decydujące znaczenie dla osiągnięcia założonych celów. W związku z tym proces budowy zaufania między uczestnikami procesu rozwoju ma kluczowe znaczenie dla efektywności funkcjonowania układów lokalnych. Ich współpraca jest niezbędna, ponieważ żadna z organizacji, ani żaden z indywidualnych aktorów nie dysponuje zasobami wystarczającymi do samodzielnej realizacji celów. Zatem w centrum koncepcji lokalnego zarządzania znajduje się potrzeba partnerstwa władzy lokalnej i pozostałych podmiotów działających w środowisku lokalnym.

Współcześnie skuteczne zarządzaniu sprawami publicznymi oparte jest na szerokiej współpracy między władzą publiczną a członkami społeczności lokalnej. Ważnym elementem polityki władz lokalnych powinno być zatem wspieranie instytucji społeczeństwa obywatelskiego i systematyczne rozwijanie współpracy między władzą samorządową a przedstawicielami społeczności lokalnej. Przyczyni się to do umocnienia demokracji lokalnej oraz efektywniejszego realizowania polityk publicznych. Podejście takie sprzyja rozwijaniu modelu partycypacyjnego lokalnego zarządzania publicznego w układzie lokalnym.

dr Andrzej Potoczek
Urząd Marszałkowski w Toruniu


Pełny tekst dostępny w nr. 2 (5)/2011 zeszytów Animacja Życia Publicznego. Analizy i rekomendacje wydawanych w ramach projektu „Decydujmy razem”.

Portal Decydujmy razem używa plików cookies. Przeczytaj naszą Politykę prywatności aby dowiedzieć się więcej.
Aby usunąć tą wiadomość wystarczy kliknąć w przycisk po prawej: